ثبت سفارش واردات خودروهای کارکرده مدل ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ برای شرکتهای واردکننده آغاز شده است، اما اجرای این طرح با موانع و ابهامات جدی روبرو است.
آغاز ثبت سفارش خودروهای کارکرده برای شرکتها
بر اساس ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو، ثبت سفارش خودروهای کارکرده برای شرکتهای واردکننده فعال شده است. در سامانه ثبت سفارش، گزینه جدیدی با عنوان «واردات خودرو کارکرده از محل ماده ۱۱ قانون ساماندهی صنعت خودرو» ایجاد شده است. شرکتهای واردکننده برای استفاده از این امکان باید کارت بازرگانی فعال داشته باشند و ارز مورد نیاز میتواند از محل ارز خود یا دیگران تامین شود. البته ثبت سفارش به تنهایی کافی نیست. واردکننده باید پیش از ثبت سفارش، تاییدیه تامین قطعات یدکی و ارائه خدمات پس از فروش را از دفتر خدمات فنی و مهندسی وزارت صمت دریافت کند. علاوه بر این، تاییدیه فنی از دفتر صنایع خودرو وزارت صمت و سازمان حفاظت محیط زیست نیز ضروری است.
خودروهای مجاز برای واردات
خودروهای مشمول این طرح باید بیش از سه سال و کمتر از پنج سال از تاریخ تولیدشان گذشته باشد. بنابراین در سال ۱۴۰۵، خودروهای مدل ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ در این بازه قرار میگیرند. ثبت سفارش این خودروها فقط با یورو انجام میشود و سقف اعتباری و سهمیه واردکننده نیز به صورت سیستمی بررسی خواهد شد. مطابق اخبار و مستندات منتشر شده، ردیف تعرفه خودروهای کارکرده مشابه خودروهای صفر کیلومتر در نظر گرفته شده است که در هزینه نهایی واردات این خودروها اهمیت زیادی دارد. مهلت ثبت سفارش نیز تا ۱۶ خرداد ۱۴۰۶ و پایان اعتبار مصوبه مربوطه اعلام شده است.
وضعیت واردات توسط اشخاص حقیقی
یکی از مهمترین ابهامات این طرح در این بخش مطرح میشود. اگرچه در مقررات، واردات خودروهای کارکرده توسط اشخاص حقیقی نیز پیشبینی شده و داشتن کارت بازرگانی برای افراد حقیقی امکانپذیر است، اما اطلاعیه جدید سامانه تجارت، مسیر ایجاد شده را مشخصاً برای «شرکتهای واردکننده» تعریف کرده است. بنابراین صرف داشتن کارت بازرگانی به این معنی نیست که یک شخص حقیقی میتواند از همین مسیر برای واردات خودروهای مدل ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ ثبت سفارش کند. به اهنگ اذری بیان ساده، مسیری که اکنون باز شده مربوط به شرکتهای واردکننده است و وضعیت واردات توسط اشخاص حقیقی باید از مسیر جداگانهای که در مقررات برای آنها پیشبینی شده، بررسی شود. همین موضوع و البته چالشهای دیگری که در اجرای این طرح وجود دارد، باعث شد خبرنگار آخرین خودرو موضوع را با مهدی دادفر، دبیر انجمن واردکنندگان خودروی کشور، در میان بگذارد.
تامین قطعات و گارانتی خودروهای کارکرده
دادفر درباره امکان تامین قطعات و ارائه گارانتی برای این خودروها گفت: «کدام شرکتی حاضر است زیر بار این برود که ماشینی که مشخص نیست داستانش چیست و سابقه اش چیست را گردن بگیرد، قطعاتش را تامین کند و گارانتی کند؟ ما در حال حاضر در تامین قطعات خودروهای صفر که وارد شدهاند، همین الان مشکل داریم. شما زنگ بزنید بازار یا این طرف و آن طرف را ببینید؛ قطعات آن طور که باید باشد، نیست.» به گفته او، وقتی حتی تامین قطعات خودروهای صفر وارداتی با مشکل روبرو است، تامین قطعه و خدمات پس از فروش برای خودروهای کارکرده با سابقه و مشخصات متفاوت، میتواند چالش بزرگتری باشد.
تایید عدم سرقت خودرو
یکی دیگر از موضوعاتی که درباره واردات خودروهای کارکرده مطرح است، اطمینان از سابقه خودرو و سرقتی نبودن آن است. دادفر در این باره گفت: «نکته بعدی این است که اصلاً چه کسی میخواهد امنیت و تایید عدم سرقت این خودروها را بدهد؟ قرار است اینترپل این کار را بکند؟ پلیس داخل این کار را بکند؟ ما همین الان این مشکل را داریم که خیلیها کامیون بودند، رفتند خارج بار بردند، در رومانی و این طرف و آن طرف گرفتندشان؛ ماشین سرقتی اعلام شده و راننده دستگیر شده، سر هیچ و پوچ.» این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا میکند که خودرو از یک کشور دیگر خریداری و وارد ایران شود و قرار باشد سابقه آن در کشور مبدا نیز بررسی شود.
تایید کیلومتر خودروهای کارکرده
پیمایش خودرو نیز یکی دیگر از نقاط حساس این طرح است. عدد کیلومترشمار مستقیماً روی ارزش خودرو اثر میگذارد و به همین دلیل، صحت آن اهمیت زیادی دارد. دادفر با اشاره به سابقه دستکاری کیلومتر خودروها در ایران گفت: «نکته بعدی این است که اصلاً تایید پیمایش این ماشین را چه کسی میخواهد بدهد؟ ما همین الان در همین تهران و شهرهای دیگر ماشین داریم که وارد شده و کیلومترش کم میشود. اصلاً وارد هم نشده، ماشین داخلی کیلومتر را از ۱۰۰ هزار کیلومتر کردهاند ۱۰ هزار کیلومتر، ۷۰ هزار یا ۸۰ هزار کیلومتر و وقتی کیلومتر کم شده، میفروشند.» بنابراین اگر قرار باشد خودروهای کارکرده با قیمت و شرایط مشخص وارد کشور شوند، اعتبار اطلاعات مربوط به کارکرد واقعی آنها هم باید قابل بررسی باشد.
نحوه قیمتگذاری خودروهای کارکرده
بعد از بحث سابقه خودرو، به یکی از مهمترین بخشهای واردات یعنی قیمتگذاری میرسیم. خودروهای کارکرده در بازارهای خارجی افت قیمت قابل توجهی نسبت به نمونه صفر کیلومتر دارند و همین موضوع تعیین ارزش واقعی آنها را پیچیده میکند. دادفر در این باره گفت: «بعد نکته مهمتر از همه، اصلاً چطور میخواهند قیمتگذاری کنند؟ افت قیمت خودروی کارکرده و خودروی صفر در خارج از ایران خیلی زیاد است و واقعاً معیار قیمتگذاری این قرار است که چه باشد؟ اصلاً آن طرف قیمت میگذارد، این طرف میخواهد چند یورو خوداظهاری کند، ماشین را بردارد و بیاورد.» در واقع اگر قیمت خودرو بر اساس اظهار واردکننده تعیین شود، نحوه راستیآزمایی این قیمت و جلوگیری از اختلاف میان ارزش واقعی خودرو و ارزش اعلام شده، به یکی از مسائل مهم اجرای طرح تبدیل میشود.
تفاوت واردات شخصی با سازوکار فعلی
از نگاه دبیر انجمن واردکنندگان خودرو، اگر واردات توسط خود فرد انجام شود، مسئولیت انتخاب خودرو و بررسی شرایط آن نیز تا حد زیادی بر عهده همان شخص خواهد بود.